Barrel i jego wybór.

 

         Barrel (beczka) to najważniejsza część lotki to ona odpowiada za jej właściwości i końcową cenę. Dobierając lotkę pamiętajmy że nie ma czegoś takiego jak lotka dla początkującego i zaawansowanego. Dobieramy za każdym razem indywidualnie. Najpierw szukamy kolejno: środka ciężkości który jest zazwyczaj powiązany z kształtem, wymiaru, wagi, gripu, zawartość wolframu w stopie a firmą i wyglądem sugerujemy się na samym końcu. Ustalić preferencje można poprzez sprawdzenie. Poszukajmy jakiegoś PUBu lub klubu z dartem i porzucajmy trochę lotkami. Nawet zakup piwa dla właściciela sprzętu za możliwość potrenowania 30min jest opłacalny względem ryzyka zakupu droższych wolframowych lotek które nam nie siądą.

Środki ciężkości i kształt barreli

        

Środki ciężkości wynikają z odpowiedniego wyprofilowania barreli.

         Front Loaded - barrel ma środek ciężkości przesunięty na przód, kształt jest zazwyczaj eliptyczny i rozszerza w stronę grotu. Lotki te lecą wolniej i bardziej parabolicznie, nawet na grubej średnicy mają niezłą aerodynamikę łatwo też nastawiają się grotem w dół po rzucie. Polecane dla osób którym wchodzą lotki w tarcze pod ujemnym kątem albo często wypadają/odbijają się od tarczy. Osoby które rzucają dużym lobem pewnie będą ich unikać. Ważenie na przód daje złudzenie większej wagi (subiektywny +1g). Większość frontów swoim profilowaniem wymusza również chwyt na danej pozycji barrela przez co łatwiej uzyskać powtarzalność na chwycie, zmniejszają też margines błędu z chwycenia lotki bliżej lub dalej naszego stałego miejsca mają tolerancję której nie ma na lotkach ważonych na środek. Na UniLab w jednej z dyskusji podana nawet była wartość rzędu do 5mm (to jest olbrzymia rezerwa!). Lotka front zachowuję się stabilniej zarówno przy rzucie pchającym jak i ciągnącym a więc frontami teoretycznie można swobodnie rzucać łapiąc je zarówno z przodu przy samym grocie, na środku jak i za tył barrela (oczywiście jeśli kształt pozwala), pozostaje wybrać tylko optymalny dla nas chwyt. Dlatego wiele lotek opisanych przez producentów jako center po sprawdzeniu i zmierzeniu okazuję się że często mają niewielką tolerancje ze wskazaniem na przód wszystko to po to aby barrelowi pomóc w stabilizacji. Ta grupa barreli jest bardzo zróżnicowana pod względem wymiarów i kształtu np. smukłe dłuższe torpedy - T. Hankey; krótsze grube torpedy - A. Fordham; muszle (scallop) - K. Deller; dum-dum - P. Manley.

         Normal (center) Loaded - barrel ma środek ciężkości na centrum, kształt jest najczęściej prosty i równoległy (parallel). Odstępstwem są niektóre torpedy ważone idealnie na środek choćby Phase5. U większości graczy ważenie na środek powoduje obniżenie paraboli w rzucie przez co rzut będzie bardziej precyzyjny w poziomie (double & triple). Długie proste barrele maja teoretycznie najszersze pole do eksperymentowania bo można je swobodnie złapać gdzie się chce i nie wymuszają chwytu. W praktyce jednak złapanie lotki w różnych miejscach diametralnie zmienia wyczucie środka ciężkości a barrel ważony na centrum zachowuje się jak dokładna waga (łatwo zburzyć ten balans). Dużo silniej karane są błędy wynikające z nierównego chwytu, braku powtarzalności i niedopasowaniu shafta i pióra. Przeważnie barrelem tak ważonymi będziemy dobrze rzucać tylko daną techniką która się zgra z nim i akcesoriami. Osoby bez pewnej ręki i wyrobionego rzutu powinny ich unikać natomiast sprawa wygląda inaczej u zawodowców, wystarczy popatrzeć na dowolną transmisje z turnieju aby zobaczyć przewagę ilościową prostych barreli - około 70% nimi gra. Przy długich barrelach trzeba sobie też bardzo dokładnie ustalić wagę lotki.

         Back Loaded - barrel ma środek ciężkości przesunięty na tył a kształt to smukła torpeda zwężająca się w stronę grotu. Lotki te sprawiają wrażenie lżejszych (subiektywne –1g). Mają znakomitą aerodynamikę, lecą prosto (nie pływają), bardzo szybko, ma to jednak zazwyczaj związek z opływowymi kształtami które posiadają a nie wynika to ze środka ciężkości. Lotka tak ważona podobnie jak fronty ma niedużą tolerancję i potrafi wybaczyć drobne błędy. Czemu są tak mało popularne? Sam kształt wymusza chwyt na danej pozycji (środek i tył) więc za dużo się na nich nie poeksperymentuje i kierowana jest raczej do osób z pchająca techniką rzutu co zawęża grupę odbiorców. Wyjątkiem tutaj jest chyba tylko R. Wagner który nimi ciągnie za przód. Popularne w Japonii, natomiast w Europie typowe back loaded do niedawna były rzadkością. Środek ciężkości w większości modeli tak naprawdę jest bliższy lub wręcz nadal jest na centrum. Jednak ze względu na profilowanie i tak powinno się je traktować jako back loaded bo mają na tyle odmienną aerodynamikę i zachowanie w locie że nie można ich wrzucać do jednego worka z typowymi równoległymi ważonymi na centrum barrelami.

         W przypadku lotek do softa na 2BA trzeba zwracać uwagę na opis producenta, gdyż pozorny kształt lotki nie pokrywa się z ich rzeczywistymi środkami ciężkości. Zjawisko występuje powszechnie w lotkach azjatyckich ale przenikać tez zaczyna na stary kontynent. Japończycy wyraźnie preferują bardziej fikuśne kształty i grubsze średnice (choćby po to aby owe kształty wydobyć). Standardem jest 7-7,5mm średnicy na długości 39-42mm, jasne staje się że lotka taka na tych wymiarach musiałby mieć przy 90% zawartości wolframu co najmniej 22g a mamy odczynienia z lotkami soft 16-18g. Trick leży w tym że ujmują im masę drążąc je w środku znacznie głębiej niż jest to robione w standardowej procedurze tworzenia lotek soft. W zależności od chęci uzyskania danego efektu pod shaftem lub grotem i tym sposobem następuje operowanie środkami ciężkości. Lotka która ma szerszy przód barrela wydrążona pod grotem normalizuje się, są też odwrotne sytuację i proste symetryczne barrele tak naprawdę są front albo backloaded.

 

Aerodynamika

         Aerodynamiczny kształt ma poprawić stabilność lotki i pomóc przełamać grawitację. Różnice z kształtów silnie ujawniają się dopiero na większych wagach. Wbrew obiegowej opinii nie chodzi o to aby barrel był jak najcieńszy i stawiał mały opór ale o to jak faktycznie tnie powietrze i gruba ale z ostrym szczytem i smukłym tyłem torpeda ma lepszą aerodynamikę niż cienki barrel z tępym szczytem i równym kształtem. Teoretycznie najlepsze właściwości dostajemy gdy największa masa i średnica przypada miejscem na środek ciężkości a im dalej od niego lotka powinna mieć jak najmniej masy i mniejsze wymiary. Dlatego to właśnie Sigma Unicorna uchodzi za idealny model matematyczny ale jeszcze lepszym przykładem jest lotka A. Hamiltona oraz inne piramidalne i równoległe barrele. Brzmi fajnie jak recepta? W praktyce aerodynamikę można rozpatrywać tylko przy idealnie technicznym rzucie w realnej grze nasz sposób rzucania i indywidualny chwyt całkowicie mogą zepchnąć ten aspekt poza granice wyczuwalnego efektu. Pozytywny efekt jeśli się pojawi to od zgrania preferencji na danym barrelu a nie od jego czystej, lepszej aerodynamiki.

 

Wymiary barrela

         Wymiary to indywidualna sprawa. Jednak nie powinniśmy bez wcześniejszego sprawdzenia i pewności przekraczać wymiarów 50mm na długości i 8,5mm na średnicy. Powyżej tych wymiarów stają się coraz mniej poręczne. Radze nie wpadać w fobię na punkcie grubości. Wiele osób uznaje tylko cienkie proste barrele o średnicy 6-6,5mm choć nigdy nie porzucała dłużej grubszymi z wolframu. Ta awersja wynika zazwyczaj po barowych lotkach z mosiądzu które miały po 10-12mm. Najbardziej debilnym argumentem jest zdanie „że lepiej się mieszczą w polu 3xbull czy 3xT20”. Życzę każdemu naiwniakowi aby doszedł do poziomu gdzie zacznie mu to przeszkadzać w jakimkolwiek stopniu.

 

Waga barrela i jej dobór

         Waga lotek ma swoje ograniczenia. Limit dla całej lotki soft wynosi 20g. Wynika to z przeznaczenia pod elektroniczne tracze, cięższa lotka silniej działa na matrycę i uszkadza ją. W europie utrwalił się głupi zwyczaj podawania zaokrąglonej wagi całej lotki soft, jedynie w Japonii podaje się wagę barrela. W praktyce więc od wagi z opakowania w zależności od firmy należy odjąć 1,5-2,5g aby uzyskać realną wagę barrela. Waga całej lotki w steel dart nie może przekroczyć 50g. Wyczucie wagi diametralnie zmienia się w zależności od środka ciężkości lotki i jej wymiarów. Nie jest to regułą jednak im barrel krótszy tym wyraźnie łatwiej znosi zmiany a szczególnie wzrost wagi, nadmierna długość z dużą wagą może tworzyć kiepski układ i psuć stabilność lotu. Przykładem może tutaj być seria Sigma Unicorna gdzie wraz ze wzrostem wagi modeli w obrębie serii następuje wyłącznie pogrubianie lotki a nie wydłużanie czy symetryczne powiększanie całości dzięki temu lepiej zachowuje swoje charakterystyczne właściwości. Przy zmianie barrela na inny środek ciężkości musimy niestety od nowa uzgodnić preferowaną wagę a nie przenosić jej w ciemno ze starego kompletu odmiennych lotek. Różnice w wyczuciu będą wyraźne np. osoba rzucająca lotką back loaded 22g przy wejściu na front loaded może potrzebować już tylko 20-21g. Wagę dobiera się indywidualnie pod względem preferencji gracza i nie ma tutaj reguły że dla początkujących są lekkie a dla zaawansowanych cięższe jak się często słyszy. W PL jest tendencja do unikania wag powyżej 22g z racji lobby soft dart. Większość graczy steel to gracze którzy przeszli z softa i mają kilkuletni staż oraz techniki rzutu wypracowane pod lżejsze lotki. Waga lotki nie ma związku z siłą gracza, w praktyce ciężkimi można rzucać lżej i wynika to ze wzoru na pęd (p = m razy v). Sporo osób jest zaskoczonych że po zmianie wagi o parę gramów lotka może mieć problem nie z doleceniem do tarczy ale z faktem że często wylatuje powyżej linii naszego celu. Występuje też zjawisko które może dawać fałszywy obraz co do ciężkości lotek dla indywidualnego gracza. Może się okazać iż potrafi rzucać jedynie lekkimi lotkami np. 18g i bardzo ciężkimi np. 26g a nie będzie tolerował wagi pośredniej np. 23g. Przyczyna tkwi w tym że 23g lotki są zbyt ciężkie aby stosować siłową technikę rzutu a zbyt lekkie aby wykorzystać pęd od dużej masy. Taki kontakt z lotkami z martwego przedziału może skutkować wyrobieniem sobie fałszywej opinii iż możemy rzucać tylko lekkimi. Dlatego ważne jest aby sprawdzać każde lotki jakie wpadną nam w rękę i testować. Ciężkie lotki są odporniejsze na „pływanie”, mają lepszą aerodynamikę, łatwiej trzymać nimi pion a więc sektor jak również swoją dużą masą wymuszają pełne prostowanie ręki, co wpływa pozytywnie na naukę rzucania. Natomiast potrafią umęczyć przy poziomie co wyjdzie niestety na kluczowych dla gry 501 doublach. U wielu osób budują też duży kontrast w rzutach pomiędzy górną a dolna częścią tarczy.

 

Chwyt (grip) barrela

         Grip ma za zadanie pomóc graczowi w uchwyceniu barrela, ustaleniu odległości w ułożeniu palców na nim a tym samym uzyskania powtarzalności w chwycie co zapewni stałe położenie środka ciężkości lotki przy rzucaniu.

         Ringed (obrączkowy) to najprostsze nacięcia często pociągnięte dodatkowo kolorową farbą na żłobieniu. Gęstość jak i głębokość jest bardzo zróżnicowana. To w zasadzie najprostszy możliwy chwyt. Zalety zależą od ilości wcięć (wraz z ich wzrostem rośnie przyczepność), głębokości, jak i kształtu noża który je wycinał. Knurled (radełko) - najczęściej spotykany grip głównie w tańszych lotkach. W zależności od głębokości radełka otrzymujemy dosyć mocny chwyt. Lotka się nie ślizga nawet na zatłuszczonych palcach. Minusem jest moment puszczenia lotki z palców grip ten może to utrudniać. Purist - standardowy chwyt z pojedynczych nacięć ułożonych parami przemiennie w węższej i szerszej pozycji. Daje bardzo dobry chwyt i w miarę gładki moment wypuszczenia. Znany z lotek Phase. Razor (brzytwa) - nazywany też saber lub shark bo przypomina zęby rekina. Daje nienajgorszą przyczepność i gładsze puszczenie. Blunt razor (tępa brzytwa) - chwyt to ścięta na krawędzi brzytwa. Popularnych w lotkach japońskich w euro dopiero się pojawia. Grip specjalistyczny na odpowiednie odcinki które powinny być podtrzymywane jedynie opuszkiem palca lub paznokciem. Stone (kamień) - nazwa pochodzi o wyglądu który przypomina szorstki kamień. Grip wygląda jakby powstał poprzez wyszarpanie wolframu i jest szorstki. Bardzo silny grip mający w zasadzie te same zalety i wady co radełko. Rozpylony chwyt (atomized grip) - to specjalnie zmatowione laserem odcinki barrela, zapewniają bardzo silny chwyt pomimo pozornej gładkości minusem jest nietrwałość gripa który ma tendencję do ścierania się. Pencil (ołówek) – gładkie barrele bez gripa zwane ołówkowymi. Opinie co do tej formy są skrajne. Zalety to maksymalny brak oporu przy wypuszczeniu lotki a z minusów oczywiście brak jakiejkolwiek przyczepności. Wymagany talk na palcach. Microgrip - drobne wersje standardowych gripów np. microrazor, microringed, dają silna przyczepność dosyć odporne i świetnie wyglądające. Profilowany - grip ten zazwyczaj jest gładki ale sam kształt barrela wymusza odpowiedni chwyt na danej pozycji. Pomimo gładkości palce nie ślizgają się zbytnio po barrelu a moment wypuszczenia lotki jest gładki. Minus to oczywiście wymuszenie stałej pozycji chwytu barrela co jest równocześnie też ich zaletą dla wielu osób które nie potrafią odmierzyć odległości i pozycji chwytu.

         Jeśli chodzi o grip są drobne wyjątki które można uwzględnić np lotki T. Hankeye to świetny model ale brak na nim gripa trzeba mieć talk albo wosk aby się nie ślizgały, to sprzęt niszowy. W przypadku prostych barreli należy szukać lotek z wyraźnym gripem zmienionym od połowy, łatwiej ustalić miejsce stałego chwytu. Ważniejszy jest typ gripa który położony jest na końcu lotki, ponieważ większość osób chwyta lotkę za połową barrela. W wielu modelach i to prestiżowych grip jest płożony bez sensu. Polecam szukać barreli z gładkim przejściem w shaft, najlepiej bez zrębu albo minimalnym. Może się okazać ze będziemy potrzebować aby kciuk leżał częściowo na shafcie. Dobrze mieć micro grip na tym przejściu. Wbrew pozorom jest z tym problem, większość europejskich producentów jest ostro zacofana względem Japonii gdzie takie rzeczy standardowo uwzględniają.

Stop barrela

         W przypadku tańszych lotek barowych to mosiądz, inox (nierdzewna stal), stopy niklu, dawniej używano też brązu i miedzi. Profesjonalne lotki wykonane są z wolframu (W/tungsten) pierwiastka o dużej gęstości. Wraz ze wzrostem procentowym wolframu rośnie twardość, odporność i redukują się wymiary barrela. Identyczne wagowo lotki wolframowe są mniejsze o 50% względem mosiężnych. Cena lotek zależy od ilości wolframu w stopie, nie polecam stopów 70% mają spore wymiary i są miękkie. 80% jest wystarczające na wyprodukowanie dobrej lotki. 90-97% jest standardem w prestiżowych modelach. O ile w przypadku lotek soft nie ma większych różnic o tyle w steel na cięższych barrelach zawartość wolframu daje o sobie znać. 97% Sigma 23g ma wymiary jak 80% lotka o masie 20g i jest znacznie trwalsza. Dla przykładu pręt o wymiarach 6.00mm x 54.60mm w zależności od stopu będzie ważył: 23.75g (80%), 26.53g (90%) and 28.07g (95%). Jakość tungstenu pomiędzy firmami może się różnić w zależności od dodatku innych metali w stopie. Wolfram daje lepszą balistykę lotce niż mosiądz - lepiej kupić używane wolframy niż nowe mosiężne. Jeśli się decydujemy na mosiądz to wybierajmy torpedy, są cieńsze na końcach i wygodniej je trzymać. Sporo takich modeli ma Winmau np. serie A. Fordham, D. Priestley, T. Hankey, Playboy.

Firma - Ile wydać na lotkę?

         Dart to tani sport koszt nawet najdroższych lotek nijak się ma do wydatków w innych sportach. Na akcesoria rzadko się wydaje też więcej jak 10-20zł miesięcznie. Jeśli zaczynamy lub jesteśmy nadal na etapie średnio zaawansowanego kupowanie drogich modeli nie ma sensu. Jak ktoś wie co lubi to wtedy może sobie spokojnie pozwolić na bardziej fantazyjne lotki ale pewnie po osiągnięciu lepszego poziomu sam stwierdzi że tak naprawdę do niczego to mu już nie jest potrzebne. Sam zaczynałem od renomowanych firm i z perspektywy czasu oceniam to negatywnie trzeba było szukać lotki dla siebie i wagi pod siebie a nie kupować na pałę tego co ładnie wygląda i przepłacać 3-4x tyle. Tanie lotki z kształtem czy wagą która nam nie podeszła można też sprzedać znajomemu z mniejszą stratą niż highendowe modele. Prawdopodobnie już w pierwszym roku zmienimy barrel w miarę postępów sami też poznajmy swoje braki i każdy będzie je intuicyjnie korygował. Większość firm nawet najbardziej uznanych to tylko filie z dyrektorem, projektantem, księgowymi no i specami od marketingu… Produkcja nawet konkurencyjnych firm bywa w tym samym zakładzie. Wniosek z tego jest jeden płacimy za marketing a nie za faktyczna jakość która jest zbliżona. Najbardziej znane źródła to Nodor i dwie chińskie fabryki. Najlepiej trzymać się produktów tej pierwszej tym bardziej że to podwykonawca Harrowss, Winmau, RedDragon, Dart Corner i wielu innych o czym większość osób nawet nie wie. Nodor ma olbrzymi wachlarz wag w obrębie serii a cena zazwyczaj jest w granicy 12-16GBP. Lotki są na tyle tanie że można sobie pozwolić na eksperymenty w doborze wagi na tym samym modelu. Kolejna zaleta to że modele są klasyczne bez zbędnych udziwnień i łatwo określić środek ciężkości na oko po kształcie tym bardziej że firmy jak i sklepy prawie nigdy tego nie podają. Czasem nawet prymitywny z wyglądu barel ma jedną bardzo ważną zaletę: zoptymalizowaną masę względem wymiarów. Nie jest nadmiernie drążony na tyle pod shaft jak i nie wybrano dużo materiału na fikuśne gripy. Taka lotka jest mała na tyle na ile w ogóle projekt pozwolił przez co ma optymalne właściwości. Po to używa się wolframu aby zagęścić maksymalnie barel więc jak ktoś później zawyża wymiary nadmiernie drążąc i ujmując materiału z głównej bryły to marnuje efekt i sens użycia gęstszych stopów.

Zmiana barrela

         Po czym poznać że z barrelem jest coś nie tak i nam nie leży? Niskie wyniki - to oczywiste ale mogą wynikać z szybkiej zmiany i braku akomodacji. Ważniejszą oznaką jest to że na wstępie musimy kombinować z shaftami i piórami aby ustabilizować lot lotki. To wyraźny sygnał że balans jest zachwiany a rzeczywiste preferencje mogą być różne od tego co się nam wydaje. Wyważony barrel zgrany z technika rzutu powinien się zachowywać w miarę poprawnie na każdym typie shafta ale w szczególności na medium lub midi/intermediate. Jeśli eksperymenty z piórami, shaftami i próba zmiany techniki rzutu zawiodły to nieuchronnie zbliżamy się do zmiany barrela.

         Jeśli rzucało nam się zwyczajnie kiepsko bez kontroli to proponuje radykalną zmianę barrel z odmiennym środkiem ciężkości. Jeśli ktoś miał prosty barrel i pchająca technikę powinien zainteresować się torpedami back loaded, jeśli ciągnął to zmiana na front loaded byłby najrozsądniejsza. Zmiana Phase2 na Phase3 ma równie wielki sens co siekierki na kijek. Widywałem osoby z 4-6 kompletami lotek o prostym barrelu gdzie zmiana polegała na różnicy 1g max 2g, typu gripa i wymiaru na długości w porywach do 2mm. Na pytanie czemu nie kupić czegoś zupełnie innego usłyszy się odpowiedz: „bo inne mi nie leżą”. A 4 komplety w zasadzie identycznych lotek mają leżeć?

         Jeśli lotki nam leżą ale nie dają pełnej stabilności to starałbym się skrócić barrel o 4-5mm jeśli lotki są bardzo długie (powyżej 50mm) i zachować wagę, lub zwiększyć/zmniejszyć ich wagę ale zachowując wymiary na długość. Może się to wiązać z zakupem podobnych lotek w innej firmie bo cięższy model z naszej serii może mieć je drastycznie zmienione.